تبلیغات
آنایوردم آستارا - كسروی و تحریفهای او / 2


درباره وبلاگ:

آرشیو:

آخرین پستها :

پیوندها:

پیوندهای روزانه:

نویسندگان:

آمار وبلاگ:


Admin Logo themebox

كسروی و تحریفهای او / 2

نوشته شده توسط:سجاد یوسفی
چهارشنبه 3 دی 1393-06:00 ب.ظ


                                                        [11]

كسروی ادعا می­كند كه جمله «گوحریفر ژاتـه» به زبان تبریزی, یعنی زبان آذری مورد ادعای وی است؛ درحالی كه اگر به این جمله دقت شود علیشاه جوشكابی این جمله را نه به شیخ صفی, بلكه به فرد دیگری گفته است تا وی به شیخ بگوید كه حریفش آمده است, و علیشاه مستقیماً با شیخ صفی صحبت نكرده و نگفته است «حریفرژاته» یعنی «حریفت آمده» است!

در اصل,  علیشاه جوشكابی گرچه می­خواهد به زبان تبریزی (تركی) با شیخ صفی صحبت كند امّا این پیام را به زبان دیگری و به شخص دیگری می­گوید كه در نزدیكی او است و آن شخص به احتمال قوی ترجمه این جمله را باید به شیخ صفی برساند, به همین خاطر جمله را با «گو» یعنی بگو, (به او بگو یعنی به شیخ صفی بگو) شروع كرده است. اگر علیشاه جوشكابی به صورت مستقیم با شیخ صفی صحبت می­كرد دلیلی نداشت جمله را با: «گوحریفرژاته» یعنی «بگو حریفت آمده» شروع كند, بلكه با گفتن جمله «حریفرژاته» یعنی «حریفت آمده است» كه جمله خبری است نه امری, شروع به صحبت می­كرد. در حقیقت علیشاه جوشكابی بوسیلة فرد دیگری می­خواسته به شیخ صفی برساند كه وی نیز  به زبان تبریزی كه همان تركی است آشناست و می­خواهد به این زبان با شیخ گفتگو كند.

اگر بعد از این پیام جملاتی بین شیخ صفی و علیشاه جوشكابی رد و بدل می­شد نام آن را می­شد زبان تبریزی گذاشت كه متأسفانه از این گفتگو سخنی به میان نیامده است.

كسروی در صفحه ۳۹ كتاب آذری یا زبان باستان خود تلاش دارد نشان دهد زبانی كه در زمان شیخ صفی در اردبیل و اطراف آن صحبت می­شده است نوعی از زبان باصطلاح «آذری» مورد ادعای ایشان بوده و دو بیتی­هایی را هم باصطلاح از زبان شیخ صفی و یا منتسب به وی نقل كرده است:

هر كه بالایوان دوست اكیری                 هارا واسان بروران اوریری

من چو مالایوان زره باوو              خونیم زانیر اوزاكیری[12]

سپس كسروی می­ افزاید: «این دو بیتی اگر هم ساخته خود شیخ صفی نبوده چنین پیداست كه جز به زبان آذری نیست. ولی از معنای آن چیزی فهمیده نشد جز این كه «بالایوان» یا «مالایوان» كه از خود داستان بمعنی دیوانگان فهمیده می­شود . . . »[13]

كسروی در عین حالیكه هیچ دلیلی بر آذری بودن دو بیتی بالا ندارد, حتی دلیل و مدركی هم ندارد ثابت كند این دو بیتی از شیخ صفی است, تنها به جملة «پیداست كه جز به زبان آذری نیست» اكتفا می­كند و باصطلاح ثابت می­كند كه این دو بیتی به زبان آذری است ! !

گرچه شیخ صفی حدود بیست سال شاگرد شیخ زاهد گیلانی  بوده و داماد وی نیز شده است و طبیعی است كه به زبان گیلكی هم آشنا باشد و گاهی هم ممكن است ضرب­ المثلها و جملاتی را به گیلكی بگوید ولی به گفته ابن بزّاز در صفوه الصفا و به نقل از شیخ صدرالدین فرزند شیخ صفی, جز مصرع:

«نوبت چوپانیان آمد به سر»[14] از شیخ صفی الدین شعری انشاء نشده است.

چگونگی سروده شدن مصرع فوق توسط شیخ صفی, در كتاب آذری یا زبان باستان آذربایجان بدین شكل آمده است كه: «ابن بزّاز در صفوه  الصفا» داستانی از گفته شیخ صدرالدین می­آورد, بدینسان كه شیخ صفی هنگامی از بغداد باز می­گشت «توجه به راهی كرد در آن راه محاربه با پادشاه ابوسعید و امیر چوپان بود و مولانا عزالدین مراغه­ ای می­گفت كه انحراف صوب به صوب دیگر از این جاده ضرورت باشد چون در راه حرب است و راه مخوف شیخ فرمود مولانا فكری مكن (ع) نوبت چوپانیان آمد بسر». «غیر از این مصرع از انشای  طبع مباركش معلوم نیست.»[15]

سپس كسروی می­افزاید: «پیداست كه این گفته با شعرهایی كه در سلسلـه النسب و در دیگر جاها به نام شیخ صفی نوشته­ اند درست نیاید, و چون ابن بزاز نزدیكتر به زمان شیخ صفی بوده ما بایستی نوشته او را استوارتر داریم, ولی, چون آگاهیم كه كتاب ابن بزاز به حال خود نمانده و شیخ صفی كه سنّی بوده و سید نبوده و سپس نوادگان او سیّد گردیده و كیش شیعی پذیرفته­ اند از این رو پیروان آن خاندان دست بسیار در كتاب ابن بزاز  برده­ اند و هرچه را از آن با سیّدی و شیعیگری ناسازگار دیده­ اند بهم زده ­اند, از این رو توان پنداشت كه جمله «غیر از این مصرع از انشای طبع مباركش معلوم نیست» را هم به آن افزوده باشند. . . »[16]

ادعای كسروی بر شیعه و سیّد نبودن شیخ صفی و دست برده شدن به كتاب صفوه الصفا ابن بزاز بوسیلة نوادگان وی نیز ادعای باطل است. كسروی مدعی است كه «نوادگان او [شیخ صفی]سیّد و كیش شیعی پذیرفته ­اند» در حالی كه شیخ صفی در عهد سلطان ابوسعید آخرین پادشاه مقتدر مغول متوفی به سال ۷۳۵ هـ ق, می­زیسته و همانطوری كه در سطور قبلی هم آمده جنگ بین سلطان ابوسعید و امیر چوپان را هنگام بازگشت از بغداد دیده است.

بعد از سلطان ابوسعید و چند تن از این خاندان كه مقتدر نبوده و حكومت طولانی هم نداشته ­اند امیر تیمور حاكم كل ایران تا آسیای صغیر گردید. امیر تیمور شهرهای آذربایجان از جمله خوی, مرند, تبریز و اردبیل را بدون جنگ مسخر كرد و هنگامیكه وارد شهر اردبیل شد با شیخ صدرالدین پسر شیخ صفی كه نوشته­ های ابن بزاز در مورد شیخ  صفی هم بیشتر نقل قول از زبان وی است ملاقات كرد. امیر تیمور وقتی در اردبیل با صدرالدین و دو تن دیگر از مشایخ بزرگ خانقاه دیدار كرد چون می­دانست آنها شیعه هستند در مورد اصول دین با آنها به بحث پرداخت:

«من می­دانستم كه شیخ بزرگ خانقاه اردبیل و سایر مشایخ آن خانقاه شیعه هستند و اگر سر اطاعت فرود نمی­آوردند همه را از دم تیغ می­گذراندم, ولی چون مطیع شدند و با احترام مرا وارد شهر نمودند, نمی­باید آنها را بیازارم لیكن نمی­خواستم كه مهمان آنها باشم و آنها بتوانند بگویند كه بر گردن من حق میزبانی دارند و مرا اطعام كرده ­اند. عصر روزی كه وارد اردبیل شدم گفتم كه شیخ بزرگ خانقاه و دو نفر از مشایخ آنجا كه برجسته ­تر از دیگران هستند نزد من بیایند. من می­خواستم با آنها صحبت كنم و بدانم چه می­گویند و نظرشان دربارة دین چیست. بعد از اینكه مشایخ آمدند بآنها اجازه نشستن دادم و از شیخ بزرگ پرسیدم دین تو چیست ؟ آن مرد گفت من مسلمان هستم. از او پرسیدم اصول دین اسلام چیست؟ او در جواب گفت: توحید, عدل, نبوت, امامت, معاد.  گفتم به عقیده من اصول دین اسلام سه است و آن توحید, نبوت و معاد می­باشد تو چرا پنج اصل را بر زبان می­آوری؟ شیخ جواب داد اگر دو اصل بر سه اصل افزوده شود اصول سه­ گانه را تأیید می­نماید و سبب تقویت آن سه اصل می­شود اگر این دو اصل آن سه اصل را ضعیف می­كرد تو حق ایراد گرفتن داشتی ولی چون اصول سه­ گانه را تقویت می­كند نباید ایراد بگیری. گفتم اینكه شما می­گوئید بدعت است و در اسلام نباید بدعت بوجود آید. . . مرشد خانقاه گفت ای امیر اصول پنجگانه دین اسلام به عقیده ما, استنباط مولا و پیشوای بزرگ ما حضرت امیرالمومنین علی (علیه­السلام) می­باشد و اگر تو این اصول را قبول نداری مرا با تو بحثی نیست لكم دینكم ولی­الدین (دین شما از شما و دین ما از ما و به عبارت ساده­ تر یعنی شما دین خود را نگاه دارید و ما دین خود را). . . .

بعداً اسم او را پرسیدم مرشد خانقاه جواب داد كه نامش صدرالدین است. از او پرسیدم معاش تو و سایر كسانیكه در خانقاه هستند از چه راه می­گذرد. آن مرد گفت بعضی از مردم نسبت به ما محبت دارند و جزئی از دارایی خود را وقف خانقاه می­كنند و ما و درویشان دیگر كه در خانقاه هستیم از آن راه گذران می­نمائیم و چون خرج­ ما زیاد نیست و عادت كرده­ ایم با قناعت بسر ببریم بدون اینكه نیاز  داشته باشیم به زندگی ادامه می­دهیم. پرسیدم درویشان در خانقاه چه می­كنند, صدرالدین گفت آنها ذكر می­گیرند و عبادت می­كنند و در خود فرو می­روند برای اینكه بتوانند خالق را بشناسند. با اینكه صدرالدین و سایر مشایخ خانقاه اردبیل شیعه بودند من از صفای نفس آنها لذّت بردم و قبل از اینكه از اردبیل حركت كنم, چهار قریه از قرای سلطان احمد را كه بعد از مرگ او بمن تعلّق یافت وقف خانقاه اردبیل كردم و چون درآمد قرای مذبور زیاد بود می­دانستم كه وضع زندگی سكنه خانقاه بهتر خواهد شد.»[17]

شیخ صدرالدین فرزند شیخ صفی كسی است كه همواره در حضور پدر و مرشدش شیخ صفی بوده و وی شاهد ملاقات­های بسیار شیخ صفی با مریدانش بوده و موضوعات بیشتر كتاب صفوه  الصفا ابن بزاز هم نقل قول از شیخ صدرالدین است. از آنچه بین امیر تیمور و شیخ صدرالدین و دو تن دیگر از مشایخ خانقاه اردبیل گذشته معلوم می­شود كه صدرالدین پسر شیخ صفی و جانشین وی شیعه بوده و مشایخ خانقاه هم شیعه بوده ­اند, شیخ صدرالدین هم پسر شیخ صفی بوده نه از نوادگان  وی !

یعنی اینكه شیخ صدرالدین و دیگر مشایخ خانقاه اردبیل كه امیر تیمور با آنها ملاقات كرده تربیت شدة مستقیم شیخ صفی بوده ­اند و مذهب شیعه داشته ­اند و ادعای احمد كسروی بر غیر شیعه بودن شیخ صفی هم ادعایی است بیهوده و باطل؛ چه, اگر شیخ صفی شیعه نبود, پسر وی شیخ صدرالدین و مشایخ خانقاه كه در مكتب شیخ صفی و زیرنظر مستقیم وی تعلیمات دیده بودند نمی­توانستند شیعه باشند !

همچنین ادعای كسروی مبنی بر دست برده شدن به كتاب صفوه  الصفا بخاطر زدودن آثار سنی­گری شیخ صفی هم ادعای واهی می­باشد, در عین حال گفته شیخ صدرالدین پسر شیخ صفی در كتاب صفوه  الصفا كه «غیر از این مصرع از انشای طبع مباركش معلوم نیست» هم افزوده بعدی بر این كتاب نمی­تواند باشد و عین واقعیت است. و از این طریق معلوم می­شود شیخ صفی علاوه بر اینكه شیعه و سیّد بوده, هیچگونه شعری هم جز یك مصرع یاد شده نسروده است و دوبیتی­هایی هم كه كسروی مدعی است به زبان «آذری» از نوع غیر تركی و سرودة شیخ صفی است ادعای باطلی می­باشد !

آنچه كه كسروی نمونه­ هایی از آن را در كتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» و از زبان شیخ صفی آورده و مدعی آذری بودن آنهاست, دو بیتی­هایی است كه احتمالاً توسط مریدان شیخ صفی و به زبانها و لهجه­ های محلی خود آنها كه در همه جای ایران از جمله گیلان و غیره بوده ­اند سروده شده است.

كسروی در صفحات ۳۹-۴۰  از كتاب «آذری یا زبان باستانی آذربایجان» به نقل از كتاب ابن بزاز می­نویسد:

«خواجه آغاگوید عورتی بود بانو نام طالبه كار كرده باغبانی كردی روزی آتش شوقش زبانه كشید و در خاطرش افتاد كه شیخ مرا یاد نمی­آورد زبان بگشاد و این پهلوی انشاد كرد:

دیره كین سر بسوی ته كیجی     دیره­ كین چش چو خونین اسره ریجی

دیره­ كین سر باستانه اچ ته دارم    خود نواجی كوور بختی چو كیجی

پس از آن پسرش بیامد و پاره سبزی و تره جهت حوایج زاویه بیاورد و شیخ قدس سره باو فرمود با مادرت بگو كه می­خواهی كه ما ترا یاد آریم تره و سبزی بی وزن می­فروشی منت چون یاد آرم»[18]

كسروی سپس توضیح می­دهد«از فرستادن سبزی و تره پیداست كه این درویش بانو در شهر اردبیل یا در پیرامونهای آن باغبانی می­كرده و این دو بیتی چه از خود او چه از دیگریست جز به زبان آذری نیست.»[19]

از این نوشته كسروی چنین استنباط می­شود كه چون از شهرها و روستاهای دور نمی­شود سبزی به اردبیل فرستاد لذا این سبزی بوسیله زنی كه در اردبیل و یا اطراف آن زندگی می­كرده به شیخ صفی فرستاده شده است و دو بیتی­ ای كه از زبان این زن نقل شده گرچه در كتاب صفوه ­الصفاء به نام «پهلوی» از آن یاد شده است ولی چون تركی نیست به زعم كسروی نام آذری بر آن می­توان نهاد و آنرا زبان مردم اردبیل و اطرافیان آن می­توان شمرد !

كسروی هیچ دلیلی بر آذری بودن این دوبیتی­ هم ندارد و حتی  تفاوت فاحش زبان این دو بیتی­ با دوبیتی­ ایكه قبلاً آمد و اصلاً قابل درك برای خود كسروی هم نبود سبب نمی­شود كه كسروی نام دیگری جز «آذری» به این دو بیتی بگذارد!

شاید كسروی اردبیل و روستاهای اطراف آنرا به درستی نمی­شناخته است كه به چنین استنباطی رسیده و یا می­شناخته ولی برای دستیابی به اهداف خود, چنین نتیجه ­ای را از این دو بیتی گرفته است؛ ولی آنچه معلوم و مسلّم است هنوز هم روستاهایی در اطراف اردبیل هستند كه اهالی آنها به زبان غیر تركی صحبت می­كنند, و اگر كسانی مسافر اردبیل – تهران بوده ­اند و با اتوبوس مسافرت كرده ­اند, در شهر نمین در بیست كیلومتری اردبیل مسافرانی را دیده­ اند كه آنها هنگام سوار شدن به اتوبوس با خودشان به زبان مخصوص و غیرتركی صحبت می­كنند كه قابل فهم برای ترك زبانان نیست؛ وقتی شما از چگونگی زبان آنها پرسیده ­اید آنها گفته ­اند به زبان تالشی گفتگو می­كنند.

روستای عنبران (آنباران) در نزدیكی نمین كه اكنون تبدیل به بخش شده است از آبادیهایی است كه اهالی آن گرچه تركی هم می­دانند ولی با خودشان به زبان تالشی صحبت می­كنند, آیا دوبیتی­ ایكه كسروی از آن یاد كرده و مربوط به زن سبزی فروش اطراف اردبیل بوده نمی­تواند زبان هفتصد سال پیش یكی از اهالی این روستا باشد كه مردم این آبادی هنوز هم زبان خود را حفظ كرده­ اند؟ !

كسروی در جای دیگر كتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» باز دست به تحریف می­زند.

وی با مراجعه به سفرنامه ابن بطوطه می­نویسد: «از آخرهای آن هم سفرنامه ابن بطوطه را می­داریم كه در زمان سلطان ابوسعید به تبریز رسیده و چنین می­نویسد: «بر بازار گوهریان گذشتم چشمم از دیدن گوهرهای گوناگون خیره ماند غلامان نیك روی از آن بازرگانان, جامه ­های زیبا در بر و دستمالهای ابریشمی به كمر بسته, در پیش رویِ خواجگان ایستاده و گوهرها را بدست گرفته و به زنانِ ترك نشان می­دادند و آنان در خریدن بر یكدیگر پیشی می­جستند و بسیار می­خریدند من فتنه ­هایی در آنجا دیدم كه باید بخدا پناه جست, و چون به بازار عنبر فروشان در آمدیم مانند همانرا بلكه بیشتر در اینجا دیدم», این نوشته پسر بطوطه همان را می­رساند كه ما در بالا نوشتیم. تركان در تبریز می­ نشسته ­اند لیكن ترك و تاجیك از هم جدا می­بوده­ اند.»[20]

در حالیكه, ابن بطوطه در نوشته فوق اصلاً نامی از تاجیكان نمی­برد كه در تبریز نشیمن كرده باشند, آنچه ابن بطوطه می­گوید مربوط به زنان ترك است و نه تاجیك و غیره؛ حال آنكه كسروی نشستن ترك و تاجیك را در تبریز و حتی جدا بودن آنها را از هم, از این نوشته ابن بطوطه استنتاج می­كند ؟ !

امیر تیمور نیز بعد از شورش مردم تبریز بر علیه سلطان احمد ایلخانی و فتح بدون خونریزی این شهر, از بازار جواهر فروشان و عنبر فروشان این شهر دیدن می­كند و تقریباً همان خاطراتی را می­نویسد كه ابن بطوطه نوشته است.[21]

گرچه حضور و حتی سكونت اقلیت­های غیر ترك از آن جمله عربها, تاتها, كردها, تاجیكان و دیگر اقوام را در روستاها و شهرهای آذربایجان نمی­توان انكار كرد و در مواردی هم در نوشته بعضی از مورخین همچون حمداله مستوفی و دیگران به آنها اشاره شده است ولی به نظر می­آید حضور این قبیل افراد و اقوام در آذربایجان بیشتر منشیان, مأمورین دولت, بازرگانان و یا تبعیدشدگان از مناطق دیگر به آذربایجان را شامل می­شده است كه در آن دوران مرسوم بوده است؛[22] و یا ممكن است در مواردی چون دوران انوشیروان ساسانی جهت حفظ موقعیت سیاسی و نظامی  و حراست از مرزهای شاهنشاهی, عده ای از طوایف نزدیك به پادشاه, از مناطق مركزی و پارس زبان به آذربایجان كوچانده شده و در این مناطق سكونت داده شده باشند؛ اما با گذشت زمان و در اقلیت بودن این قبیل افراد و طوایف, موجب مستحیل شدن آنانی كه در شهرها سكونت داشته ­اند شده است و تعدادی از آنها در روستاهای دور افتاده هنوز هم هویت خود را نگه داشته­ اند.

باید اذعان كرد كه سیّدهای آذربایجان در اصل عرب تبار بوده ­اند ولی در طول قرون متمادی و با ازدواجهای محلی و نسل به نسل هویت تركی پیدا كرده ­اند و امروزه هم هیچ احساسی نسبت به عرب تبار بودن نسلهای اوّلیه خود ندارند. این قبیل افراد از نظر ژنتیكی هم فراوانی نسل تركان را دارند, چرا كه در طی قرون گذشته پیوسته و نسل اندر نسل با تركان وصلت كرده آداب, رسوم, خصوصیات و هویت تركان را پیدا كرده­اند.

طبیعی است اگر اقوامی غیر ترك و غیر عرب هم در میان مردم آذربایجان زندگی می­كرده ­اند بعلت اقلیت بودنشان و وصلت نسل اندر نسل با تركان, مثل سیدهای آذربایجان در داخل تركان هضم شده و هویت تركی و عمومی مردم آذربایجان را پیدا كرده ­اند.

همینطور است سیدها و یا اقلیتهای دیگری كه در بین فارسیان مستحیل شده ­اند و دیگر, زبان و هویت اوّلیه خود را ندارند. از این میان می­توان به تركانی اشاره كرد كه در زمان صفویان از تبریز به اصفهان كوچ داده شده­ اند و در میان اصفهانیها مستحیل شده زبان تركیشان را از دست داده ­اند.

گرچه ممكن است لهجة فارسی اصفهانیها با تأثیرپذیری از زبان تركی مهاجرین تبریز كه از مقرّبین و از نزدیكان پادشاهان صفوی و از بزرگان و بلند پایگان به حساب می­آمدند تغییر كرده و به صورت امروزی در آمده باشد, ولی زبان تركی تبریزیان مهاجر, با گذشت سده ­ها و به علت مكالمه و مراوده و وصلت با اصفهانیها كه در اكثریت بودند امروزه در محلة عباس ­آباد اصفهان دیگر حضوری ملموس در جامعه اصفهان ندارد.

مستحیل شدن اقلیت­ها در میان اكثریت­ها بدون اجبار و تحمیل در طی سده­ های گذشته, روند طبیعی و عادی بوده است. در قرون گذشته سیاست آسیمیلاسیون و برنامه یكسان سازی نژادپرستانه هم در كار نبوده است كه تغییرات زبانی غیر اخلاقی و غیرانسانی جلوه داده شود, چرا كه نه امكانات مدرن امروزی استحاله كردن نژادپرستانه موجود بود و نه می­شده است همچون برنامه­ هایی را با امكانات آنروز در سطحی وسیع به اجرا گذاشت. از اینها گذشته, اگر هم استحاله ­ای صورت گرفته به نفع زبان فارسی و به ضرر زبان تركی و زبانهای دیگر بوده است!



نظرات() 
تاریخ آخرین ویرایش:چهارشنبه 3 دی 1393 06:02 ب.ظ

Generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 04:38 ق.ظ

Helpful write ups. Regards.
cialis canada can i take cialis and ecstasy warnings for cialis cialis kaufen bankberweisung cialis prices in england cialis e hiv cialis baratos compran uk when can i take another cialis cialis rckenschmerzen overnight cialis tadalafil
Generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:20 ق.ظ

Wow all kinds of terrific knowledge!
cialis para que sirve cialis tablets cialis 20mg cialis farmacias guadalajara cialis side effects generic cialis tadalafil cialis generico online cialis tablets australia bulk cialis free generic cialis
Cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:38 ب.ظ

You said it very well.!
cialis baratos compran uk cialis 50 mg soft tab generico cialis mexico cialis kaufen cialis herbs look here cialis cheap canada ou trouver cialis sur le net overnight cialis tadalafil cialis 20 mg effectiveness import cialis
buy cialis medication
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:11 ق.ظ

Cheers. A good amount of data!

purchase once a day cialis cialis 20 mg buy brand cialis cheap cialis diario compra cialis for bph acheter cialis kamagra canadian drugs generic cialis side effects for cialis buying brand cialis online low dose cialis blood pressure
buy cialis cheap
سه شنبه 13 آذر 1397 03:10 ب.ظ

Thanks, I enjoy it!
buy cialis cialis super acti cialis prezzo in linea basso we recommend cheapest cialis cialis herbs cialis purchasing cialis y deporte safe site to buy cialis online callus cialis pills
buy cialis usa
سه شنبه 13 آذر 1397 03:47 ق.ظ

You made your point very clearly!!
non 5 mg cialis generici cialis coupon we choice cialis uk buy cheap cialis in uk cialis generico postepay warnings for cialis cialis diario compra cialis sicuro in linea rezeptfrei cialis apotheke viagra or cialis
Online cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 02:40 ب.ظ

Nicely spoken indeed! !
venta cialis en espaa cialis dosage recommendations buy generic cialis precios de cialis generico cialis sale online we like it safe cheap cialis enter site natural cialis cialis 30 day trial coupon calis achat cialis en itali
buy cialis delhi
دوشنبه 12 آذر 1397 03:29 ق.ظ

You stated this superbly.
cialis 20mg prix en pharmacie tadalafil generic cialis therapie buying cialis in colombia cialis 5 mg schweiz import cialis what is cialis cialis wir preise cialis in sconto acquistare cialis internet
buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 02:54 ب.ظ

This is nicely put. !
enter site natural cialis comprar cialis navarr brand cialis generic cialis e hiv cialis 20 mg cialis manufacturer coupon venta cialis en espaa cialis side effects dangers cialis alternative cialis canada
Buy cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 03:12 ق.ظ

Thank you! Lots of stuff!

cialis soft tabs for sale il cialis quanto costa cialis in sconto we like it safe cheap cialis buy generic cialis fast cialis online non 5 mg cialis generici click now buy cialis brand cialis 20mg preis cf look here cialis order on line
buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 03:28 ب.ظ

Truly lots of superb knowledge!
cialis 5 mg buy cialis uk cialis generico postepay dose size of cialis achat cialis en suisse canadian drugs generic cialis compare prices cialis uk viagra vs cialis cialis daily new zealand cialis for sale south africa
buy cheap cialis on line
شنبه 10 آذر 1397 02:47 ق.ظ

Nicely put, Kudos.
weblink price cialis venta cialis en espaa we choice cialis pfizer india generic cialis levitra walgreens price for cialis cialis 20mg generico cialis mexico cialis sans ordonnance the best site cialis tablets cialis side effects dangers
buy cialis germany
جمعه 9 آذر 1397 03:28 ب.ظ

Excellent knowledge. With thanks.
link for you cialis price are there generic cialis cialis arginine interactio cialis 50 mg soft tab we choice free trial of cialis tadalafilo cialis generico lilly prix cialis once a da get cheap cialis cialis coupon
buy cheap cialis in canada
جمعه 9 آذر 1397 03:43 ق.ظ

Truly quite a lot of terrific data!
overnight cialis tadalafil buy brand cialis cheap cialis rezeptfrei sterreich viagra or cialis enter site very cheap cialis cialis manufacturer coupon miglior cialis generico where do you buy cialis effetti del cialis low cost cialis 20mg
Cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:22 ب.ظ

Thanks. Quite a lot of forum posts.

purchasing cialis on the internet cialis 20 mg buy brand cialis cheap only best offers cialis use enter site 20 mg cialis cost cialis 20 mg effectiveness side effects of cialis free generic cialis american pharmacy cialis cialis online nederland
buy generic cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:22 ق.ظ

Seriously lots of good material.
acquistare cialis internet prix cialis once a da cialis online nederland chinese cialis 50 mg cialis online holland brand cialis nl cialis 5 effetti collaterali cialis kaufen wo viagra vs cialis buying cialis in colombia
buy cialis us pharmacy
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:53 ب.ظ

You made your position pretty well..
buy cialis online cheapest where to buy cialis in ontario we recommend cheapest cialis cialis 20 mg effectiveness cialis 5 mg schweiz purchasing cialis on the internet il cialis quanto costa dosagem ideal cialis cialis pills in singapore walgreens price for cialis
buy tadalafil
چهارشنبه 7 آذر 1397 03:48 ق.ظ

You expressed that perfectly!
cialis 5mg prix cialis usa cost cialis price in bangalore we recommend cheapest cialis generic cialis at the pharmacy generic for cialis price cialis best 200 cialis coupon cialis 50 mg soft tab cialis generico online
buy generic levitra
پنجشنبه 19 مهر 1397 11:06 ب.ظ

Cheers! I appreciate this!
levitra generic buy generic levitra levitra 20 mg vardenafil buy 10 mg levitra buy levitra generic levitra 10 mg kopen levitra 20mg vardenafil 20mg vardenafil
Buy generic cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 01:03 ب.ظ

Many thanks, Wonderful information!
buying cialis on internet cialis dosage cialis australia org buy cialis cheap 10 mg order generic cialis online cialis coupons printable if a woman takes a mans cialis cialis cost preis cialis 20mg schweiz cialis dosage recommendations
Cialis canada
یکشنبه 8 مهر 1397 08:13 ق.ظ

This is nicely put! .
click here to buy cialis canadian discount cialis cialis cipla best buy cialis cost cialis pills in singapore cialis 100mg suppliers cialis 100mg suppliers cialis italia gratis how to purchase cialis on line cialis in sconto
buy tadalafil
شنبه 7 مهر 1397 08:15 ق.ظ

You actually explained that very well!
buy cialis uk no prescription only best offers cialis use free cialis generic cialis prezzo cialis a buon mercato cialis generika in deutschland kaufen tadalafil 20 mg cialis 10mg prix pharmaci cialis efficacit cialis generico in farmacia
canadian pharmacies-24h
شنبه 31 شهریور 1397 09:51 ب.ظ

With thanks! Loads of knowledge.

reputable canadian prescriptions online canadian medications 247 drugs for sale usa canadian pharmacy canada drugs viagra canadiense canadian pharmaceuticals online pharmacies india online pharmacies of canada canadian online pharmacy
viagraessale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 10:55 ب.ظ

You have made your position extremely effectively..
cialis tablets how does cialis work cialis price in bangalore the best site cialis tablets cialis australian price bulk cialis buy cialis online nz achat cialis en itali when will generic cialis be available we like it safe cheap cialis
eddrugsgeneric.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 07:51 ب.ظ

With thanks. Great stuff.
compare prices cialis uk generic cialis soft gels cialis 5mg prix cialis e hiv wow look it cialis mexico cialis 20 mg cut in half what is cialis cialis generika cialis daily reviews cialis free trial
http://cialisyoues.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 09:33 ق.ظ

You definitely made the point!
generico cialis mexico cialis y deporte free generic cialis cialis purchasing american pharmacy cialis cialis prezzo al pubblico calis cialis en mexico precio prezzo cialis a buon mercato cialis flussig
http://canadianpharmacyonli.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 01:23 ق.ظ

Nicely put. Thank you!
best canadian pharmacies online are canadian online pharmacies safe canada vagra canada medications information viagra canadiense order canadian prescriptions online northwestpharmacy canadian medications pharmacy best canadian pharmacies online best canadian mail order pharmacies
generic viagra
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:10 ق.ظ

Many thanks, Excellent stuff.
silagra buy viagra online uk next day delivery viagra to buy online uk generic viagra buy online get online prescription for viagra rx pharmacy viagra buy viagra online without prescription buy brand viagra buy canadian viagra online buy viagra discount
Cialis canada
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:16 ب.ظ

Nicely put, Thank you.
cialis purchasing cialis qualitat cialis mit grapefruitsaft cialis mit grapefruitsaft cialis diario compra cialis sicuro in linea cialis patentablauf in deutschland prices on cialis 10 mg effetti del cialis does cialis cause gout
babecolate.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 05:32 ق.ظ

Many thanks. Very good information!
i recommend cialis generico cialis per paypa acheter cialis kamagra cialis price thailand deutschland cialis online are there generic cialis generic cialis at the pharmacy cialis 20mg prix en pharmacie cialis e hiv wow cialis 20
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30